
ترجمه فارسی کتاب شریف مفتاح الفلاح
تالیف جناب شیخ بهائی رضوان الله علیه (ترجمه از مرحوم آقا جمال خوانساری)
دعا، در فرهنگ شيعه از جايگاه رفيعى برخوردار است. اين مسئله، به جهت اهمّيت ويژه اى است كه امامان شيعه براى مناجات و راز و نياز با حق تعالى قائل بوده اند. دانشمندان شيعه نيز براى حفظ و عرضه اين فرهنگ، كتابهاى ارزشمندى نوشته اند كه «مفتاح الفلاح» يكى از آنهاست. در اين مقال، نظرى اجمالى به اين كتاب و ساختار آن داريم و پس از توضيحى درباره ترجمه هاى پارسى اين اثر، با نگرشى ويژه به ترجمه آقا جمال خوانسارى مى پردازيم.
اين اثر ارزشمند، نگارش دانشمند شهير عصر صفوى، بهاء الدين محمد بن حسين حارثى عاملى، مشهور به شيخ بهايى (م۱۰۳۰ق) است. شيخ بهايى، در اغلب علوم و فنون عصر خويش از جمله فقه، تفسير، اصول فقه، فلسفه، عرفان، رجال، حديث، علوم غريبه، مهندسى و ستاره شناسى داراى اطّلاعات وسيعى بوده و در هر رشته، آثارى بس ارزشمند از خود برجاى گذارده كه مورد توجّه صاحب نظران و انديشمندان است.
شخصيّت علمى شيخ بهايى، موجب گرديد كه كتاب «مفتاح الفلاح» جايگاه ويژه اى نزد عالمان دينى براى خود باز نمايد.براى نمونه، عارف سالك، آخوند ملاّ حسينقلى همدانى، شاگردان خود را به عمل به محتواى اين كتاب،سفارش كرده است.
شيخ بهايى، اين كتاب را در بيان اعمال و دعاهاى مستحبّى شبانه روز نوشته است. او اوقات روز و شب را به شش بخش تقسيم كرده و آداب و اعمال هر بخش را در يك باب بيان نموده است. بنابراين، او كتابش را در شش باب با اين عناوين تنظيم نموده است:
باب اوّل: اعمال طلوع فجر تا طلوع خورشيد؛ باب دوم: اعمال طلوع خورشيد تا نيمه روز (زوال)؛
باب سوم: اعمال نيمه روز تا غروب آفتاب؛ باب چهارم: اعمال غروب آفتاب تا وقت خواب؛
باب پنجم: اعمال وقت خواب تا نيمه شب؛ باب ششم: اعمال نيمه شب تا طلوع فجر.
مؤلف، هر باب را به چند فصل تقسيم كرده و تأليف آن را در دهه سوم صفر سال 1015ق، در شهر گنجه به پايان رسانيده است.
شيخ بهايى، در اين كتاب، فقط به آوردن دعاهاى روايت شده در هر باب اكتفا ننموده؛ بلكه با ديد كارشناسى به اين روايات نظر كرده و ميزان اعتبار هر روايت را نيز متذكّر شده است. او همچنين به بررسى مسائل اختلافى كه در دعاها و نحوه انجام دادن و وقت آنها وجود دارد، پرداخته و با ادلّه و مستندات لازم، نظر نهايى خود را بيان نموده است. چون اين مباحث، اغلب درباره مستحبّات هستند و در كتابهاى رايج فقهى، مورد بحث قرار نگرفته اند، به همين جهت، آراى شيخ بهايى مورد توجّه انديشمندان قرار گرفته است.
شيخ بهايى همچنين بعد از ذكر دعاها به بيان توضيحاتى درباره لغات مشكل و ساير مباحث مورد نياز، پرداخته است.
ترجمه هاى «مفتاح الفلاح»
«مفتاح الفلاح» از آغاز تأليف مورد توجّه عامّه مردم قرار گرفت؛ ولى چون به زبان عربى نگاشته شده بود، استفاده از آن براى فارسى زبانان و طبقه متوسط جامعه كه مكاتبات و نوشته جات خود را به زبان فارسى مى نگاشتند، مقدور نبود؛ لذا عدّه اى از فضلا به برگرداندن آن به زبان پارسى همّت گماردند. امروزه، چندين برگردان پارسى از اين اثر ارزشمند موجود است كه عبارت اند از:
1و 2ـ ترجمه هاى صدرالدين محمد تبريزى: او از شاگردان برجسته شيخ بهايى است و دو بار «مفتاح الفلاح» را ترجمه كرده است:ترجمه بار اوّل، به صورت مفصّل و با عنوان «آداب عباسى» آن را ترجمه كرده، با اين سرآغاز:
تسبيح و تقديس پادشاه قادرى كه مخلص عبادش به مفتاح فلاح «قد أفلح المؤمنون»….
نسخه هاى زير از «آداب عباسى» تا كنون شناخته شده اند كه به ترتيب سال تحرير عبارت اند از:
1. تهران، كتابخانه مجلس، ش13713، بدون نام كاتب، 1069ق. (فهرست: 37/239)
2. تهران، كتابخانه مدرسه عالى شهيد مطهرى (سپهسالار سابق)، 1078ق. (فهرست:1/13 و 3/15)
3. قم، كتابخانه آية اللّه گلپايگانى، ش200/26، كتابت رضى حسينى رودسرى، 1078ق.
4. قم، كتابخانه آية اللّه مرعشى، ش3953، كتابت ميرهادى بن مير مهدى حسينى لنگرودى، 1091ق. (فهرست: 10/336)
5. قم، كتابخانه مسجد اعظم، ش2001، كتابت محمد تقى بن محمد زمان تفرشى، 1093ق. (فهرست: 5)
6. قم، كتابخانه آية اللّه مرعشى، ش8988، تحرير سده يازدهم. (فهرست: 23/151)
7. تهران، كتابخانه مدرسه عالى شهيد مطهرى، ش5747، كتابت ابوطالب بن محمد شريف خافى، 1333ق.(فهرست:3/16)
8. قم، كتابخانه مدرسه فيضيه، ش2059،بدون تاريخ. (فهرست: 2/6)
9. تهران، كتابخانه مجلس، ش12422، بدون نام كاتب و بدون تاريخ. (فهرست:35/379 )
10. قم، كتابخانه آية اللّه گلپايگانى، ش177/12، بدون تاريخ.
مشاهده و بارگیری

